2006-09-18 

Wywiad z Prezesem ACFE (Association of Certified Fraud Examiners), Panem Edmundem J. Saunders

W
związku z dużym zaintereoswaniem naszych klientów oraz w przededniu V
Kongresu Audytu, Kontroli Wewnętrznej i Antykorupcji 21-22 września w
Krakowie poprosilimy Pana Prezesa Edmunda J. Saunders, Association of
Certified Fraud Examiners (Stowarzyszenie Biegłych Ds. Przestępstw i Nadużyć Gospodarczych) o udzielenie kliku cennych wskazówek w zakresie mechanizmów minimalizujących nadużycia w organizacji.
 

Panie
Prezesie dostrzegamy gwałtowne zainteresowanie menedżerów w
poszukiwaniu mechanizmów zwiększających przejrzystość funkcjonowania
firm i organizacji, proszę w kilku słowach określić jak ACFE wspiera
walkę z nadużyciami w organizacji?

Oszustwa
i nadużycia zawodowe są szeroko rozpowszechnionym problemem
występującym praktycznie w każdej organizacji, niezależnie od jej
wielkości, lokalizacji oraz specyfiki działalności. Jak do tej pory,
pomimo wielkiej skali oraz kosztów tego rodzaju przestępstw, problem
ten był przedmiotem stosunkowo niewielkiej ilości badań i analiz. Stowarzyszenie Biegłych Ds. Przestępstw i Nadużyć Gospodarczych
(ACFE), za cel obrało sobie lepsze uświadomienie o tym zagrożeniu
społeczeństwa oraz osób zawodowo zajmujących się walką z oszustwami i
nadużyciami zawodowymi. W 1996 roku opublikowaliśmy pierwszy Raport do Narodu na Temat Oszustw i Nadużyć Zawodowych, będący najbardziej znanym, finansowanym ze źródeł prywatnych studium na ten temat. Na Raport do Narodu 1996 złożyły się szczegółowe
dane na temat przypadków nadużyć, którymi zajmowało się ponad 2,500
Ekspertów ds. Wykrywania Oszustw i Nieprawidłowości. Zasadniczo każdy
Raport ma na celu: podsumowanie opinii ekspertów na temat udziału
procentowego oraz kwotowego strat w dochodach organizacji powstałych w
wyniku wszystkich form oszustw i nadużyć zawodowych. Ustalenie
charakterystyki pracowników, którzy popełniają oszustwa i nadużycia
zawodowe. Określenie, jakie rodzaje organizacji są ofiarami oszustw i
nadużyć zawodowych oraz klasyfikację przypadków, w których dochodzi do
oszustw i nadużyć zawodowych.  Kolejne raporty są uaktualnioną wersją
Raportu do Narodu 1996. (Ostatni raport to 2006 rok) Przy zbieraniu
danych używamy takiej samej metodologii; każdy taki raport, oparty jest
na danych uzyskanych przez naszych ekspertów ds. wykrywania oszustw i
nieprawidłowości, którzy posiadali informacje z pierwszej ręki
dotyczące analizowanych w nim przypadków nadużyć.  Należy jednak
podkreślić, że kolejne raporty są rozszerzane w stosunku do raportów z
lat poprzednich. Opierając się na rezultatach, obecne badania są tak
dostosowane, aby uzyskać więcej przydatnych informacji na temat
specyficznej metodologii, która jest pomocna pracownikom, menadżerom
oraz kierownictwu przy popełnianiu oszustw i nadużyć. Kolejne raporty
wzbogacone są o informacje prawne dotyczące poszczególnych przypadków
nadużyć. Wierzymy, że w końcowym rezultacie kolejne edycje raportu będą
bardziej gruntowne i kompletne – że będą one przydatny dla szukających
informacji na temat zagrożenia oszustwami, na które narażona jest każda
organizacja.

Wielokrotnie
przedsiębiorcy i urzędnicy mają problem ze zdefiniowaniem granicy, co
jest nadużyciem i jaka jest jego definicja. Proszę w kilku słowach
określić jak ACFE definiuje nadużycia?
 

Wykorzystanie
wykonywanego zawodu w celu osobistego wzbogacenia się poprzez umyślne
nadużycie, bądź niewłaściwe zastosowanie środków lub aktywów należących
do organizacji, w której jest się zatrudnionym.”  Powyższa
definicja obejmuje szeroki zakres nieprawidłowości, których dopuszczają
się pracownicy, kierownictwo oraz zarząd. Oszustwo, czy nadużycie
finansowe może przybrać zarówno formę drobnej kradzieży zasobów
należących do organizacji, jak i kompleksowego i wyszukanego
fałszowania sprawozdań finansowych. Wszystkie te przestępstwa łączą
cztery wspólne elementy; dokonuje się ich potajemnie, naruszają one
powiernicze obowiązki przestępcy wobec organizacji, dokonuje się ich w
celu odniesienia pośrednich lub bezpośrednich korzyści majątkowych,
powodują straty w aktywach, zyskach bądź zasobach organizacji.
 

Jakie ACFE wyróżnia najczęstsze mechanizmy nadużyć w organizacjach?

Wszystkie
przypadki nadużyć zawodowych należały do jednej z trzech kategorii:
niewłaściwe wykorzystanie aktywów lub swojego stanowiska lub/i
znajomości, korupcja, nieuczciwa sprawozdawczość. Ponad 80{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417} oszustw
zawodowych dotyczy niewłaściwego wykorzystania aktywów. W 90{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417} celem
oszustw były środki pieniężne. Oszustwa polegające na korupcji to 13{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417}
wszystkich analizowanych przypadków nadużyć. Spowodowały one straty w
wysokości średnio $500,000. Nieuczciwa sprawozdawczość jest najbardziej
kosztowną formą nadużyć zawodowych. Jedno nadużycie przynosi stratę
średnio w wysokości $4.25 milionów. Wśród analizowanych przypadków,
oszustwa trwają przeciętnie 18 miesięcy zanim się je wykrywa. Nadużycia
wykrywane są najczęściej dzięki informacjom pochodzącym od pracowników,
klientów, sprzedawców, bądź ze źródeł anonimowych. Drugą, co do
częstotliwości metodą ich wykrywania pozostaje przypadek. Organizacje,
w których funkcjonuje tz. gorąca linia przeciwko nadużyciom,
zminimalizowały starty przypadające na jedno oszustwo o około 50{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417}.
Znaczący wpływ na ograniczenie strat miały również audyty wewnętrzne i
zewnętrzne oraz drugoplanowe kontrole. Typowy sprawca przestępstwa to
debiutant. Tylko 7{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417} osób, które popełniły analizowane nadużycia, było
wcześniej skazanych za podobne wykroczenie. Najbardziej narażone na
oszustwa i nadużycia zawodowe są małe przedsiębiorstwa. Przeciętne
oszustwo powoduje tam straty w wysokości około $127,500. Przeciętne
oszustwo w największych przedsiębiorstwach przynosi straty rzędu
$97,000.

Jakiej wysokości są przeciętne straty organizacji w wyniku nadużyć?

Nasi Biegli ds. Przestępstw i Nadużyć Gospodarczych
szacują, że straty poniesione w wyniku nadużyć zawodowych w 2002 r.
osiągnął sześć procent dochodów. Odnosząc tą wielkość do Produktu
Krajowego Brutto Stanów Zjednoczonych, przekłada się ona na straty w
wysokości około $600 miliardów lub $4,500 na jednego pracownika. Straty
spowodowane przez ponad połowę nadużyć objętych badaniem wynosiły
przynajmniej $100,000, zaś w przypadku jednego na sześć analizowanych
przypadków, starty przekroczyły $1 milion.

Jakie są możliwe skuteczne mechanizmy obrony organizacji przed nadużyciami? 

Najbardziej
skutecznymi mechanizmami obrony organizacji przed nadużyciami to przede
wszystkim efektywny system kontroli wewnętrznej i świadomość
kierownictwa i pracowników, że wszyscy ponoszą odpowiedzialność za
efektywność mechanizmów i procedur kontrolnych, oraz, że są one
przestrzegane. Prosty przykład mechanizmu kontroli to: segregacja
(czyli rozdzielanie) odpowiedzialności: osoby przyjmujące lub
wypłacające pieniądze nie mogą jednocześnie ich księgować lub uzgadniać
sald bankowych. Prostym przykładem procedury
kontrolnej jest zapewnienie dwóch osób (zwane też zasadom czterech
oczu) do wykonania niektórych czynności, np. otwarcie sejfu, dostęp do
szyfrów, przeliczanie pieniędzy itp.)     
 

Jak ocenia Pan stan zabezpieczeń polskich firm w zakresie walki z nadużyciami? 

Trudno
mówić ogólnie o „polskich firmach”. Na przykład z 70{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417} kapitału
bankowego w Polsce jest w rękach zagranicznych. Takie organizacje
wprowadziły do swoich polskich organizacji najlepsze rozwiązania
stosowane u siebie. Na przykład, w Banku Pekso SA dyrektorem Audytu
Wewnętrznego jest wciąż Włoch, zreszatą trzeci z kolei od kiedy Włosi
przyjęli ten bank. To samo dotyczy Irlandczyków i BZWBK. Podobnie, NBP
i GINB stosują najbardziej aktualne systemy kontroli wewnętrznej. Tak
więc polskie banki są dobrze zabezpieczone od nadużyć. Ale mimo tego,
nawet u nich bywają wpadki i to na duże sumy. Ważnym jest aby polskie
firmy uznały, że przeszło 80{e30be81440060b223838b23be6aaf53e1697f87a86bba61d10a0744af8157417} nadużyć jest popełnione wewnątrz
organizacji, czyli przez samych pracowników firm, w tym też przez same
kierownictwo. Koniecznie jest skierowanie zabezpieczeń przede wszystkim
na zapobieganie oszustwom i nadużyciom  wewnątrz organizacji.   
 

Czy dostrzega Pan wzrost zainteresowania wdrażaniem mechanizmów antydefraudacyjnych w polskich organizacjach? 

Owszem. Dopiero od niedawna polskie organizacje w ogóle zaczęły rozumieć  jak
wiele pieniędzy tracą przez proste nadużycia. Do niedawna, korzystanie
z telefonu dla prywatnych celów, załatwianie prywatnych spraw w
godzinach pracy, korzystanie z materiałów biurowych, nieuzasadnione
zwolnienia, itd. nie były nawet uważane za nadużycia. Niby to wszystko
nic nie kosztowało. A właśnie zsumowane razem tworzą poważne sumy.
Kradzież większej ilości pieniędzy, materiału czy
sprzętu, za jednym razem jest zauważalne i nawet zasługuje na opis w
prasie i śledztwo przez policję. Natomiast te „małe” sumy są wciąż
lekceważone a one jednak poważnie wpływają na koszty firmy. Większe
uświadomienie, co to jest oszustwo, nadużycie czy korupcja zmienia
dawne poglądy. Prasa odgrywa tu poważną role. Mało kto powiedziałby
dzisiaj wciąż, że korupcja czy oszustwo firmy to przestępstwo bez
ofiary. Na koniec – wolny rynek, konkurencja robi swoje  -polskie
organizacje coraz lepiej rozumieją, że przez kontrolę kosztów a nie
tylko przez sprzedaż przyczynia się do zwiększenia zysków. Kontrolling,
a wolę wyraz „rachunkowość zarządcza” też przyczyniają się do
zapobiegania oszustw i nadużyć.
 

Jak radzą sobie z problemem nadużyć firmy w Stanach Zjednoczonych i krajach UE? 

Patrząc
na ilość przypadków upadków firm i to nawet giełdowych na Zachodzie w
ostatnich latach, trudno powiedzieć, że sobie radzą. Rządy,
bezpośrednio lub przez rozmaite akta i regulacje nakładają obecnie
bardzo duże wymagania dotyczące kontroli i ładu korporacyjnego (sox, Turnbull, Combined Code itd.) oraz compliance na spółki giełdowe i inne organizacje.   Czas okaże, jak bardzo skuteczne są te nowe wymogi?
 

Jakie rozwiązania poleciłby Pan polskim przedsiębiorcą w zakresie walki z nadużyciami? 

Szkolić
pracowników i kierownictwo. Uczulać na straty z powodu oszustwa,
korupcji i nadużyć. Wdrażać i utrzymywać efektywne i skuteczne systemy
kontroli wewnętrznej. Korzystać z zewnętrznych specjalistów aby ocenili
istniejące systemy i proponowali udoskonalenia. Jest to bardzo krótka
odpowiedź, którą przy następnej okazji omówimy szczegółowe. 
 

Dziękujemy za spotkanie.